خانواده هم نخستین بستر پیدایش معنا و هم شایع‌ترین منشأ آسیب است؛ اما تأثیر آسیب خانوادگی بر توان معنادادن به رویدادها روشن نیست. هدف این پژوهش تبیین رابطه آسیب خانواده با «ظرف معنایی»، یعنی ظرفیتی درونی برای درک، تحمل و معنادارکردن رنج، در چارچوب درمان معنوی خداسو بود.

روش: پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی در شش گام انجام شد: (۱) تعیین حوزه معنایی «معنا» در قرآن با روش معناشناسی ایزوتسو در هفت محور؛ (۲) نمونه‌گیری هدفمند ۴۵ واحد تحلیل (۶۸ آیه)؛ (۳) کدگذاری باز بر پایه تفاسیر المیزان و نمونه و منابع لغوی؛ (۴) تطبیق زیرمقوله‌ها با سطوح آسیب خانواده در درمان معنوی خداسو؛ (۵) تفکیک گزاره‌های توصیفی و تجویزی؛ و (۶) ترکیب مقولات و تدوین مدل مفهومی. اعتمادپذیری با معیارهای لینکلن و گوبا بررسی شد.

یافته‌ها: ۱۸ زیرمقوله در پنج مقوله اصلی جای گرفتند: آسیب ساختاری، آسیب کنشی، آسیب معنوی-ادراکی، پیامد آسیب بر ظرف معنایی (ترک‌خوردگی، ضیق و خلأ) و بازسازی ظرف. در آیات، گسست از خانواده و از خدا همراه آمده‌اند. مدل نهایی چهار مرحله دارد: ترک‌خوردگی، ضیق، گسست هم‌زمان (سرایت زخم خانوادگی به رابطه با خدا) و بازسازی. بازسازی با تقویت رابطه با خدا آغاز می‌شود و پس از اعتراف آسیب‌زننده به بخشش و اصلاح رابطه می‌رسد.

نتیجه‌گیری: آسیب خانوادگی به خودِ ظرف معنایی آسیب می‌زند و توان درک و تحمل رنج را کاهش می‌دهد؛ بنابراین مداخله کارآمد باید روابط خانوادگی و رابطه با خدا را هم‌زمان ترمیم کند و پیش از دعوت به بخشش، زمینه پذیرش آسیب از سوی آسیب‌زننده را فراهم آورد.