دوفصلنامه تخصصی مطالعات اسلامی زن، خانواده و سبک زندگی

دوفصلنامه تخصصی مطالعات اسلامی زن، خانواده و سبک زندگی "مومنات"

بازاندیشی در زیست‌جهان خانواده در عصر هوش مصنوعی؛ از چالش‌های ارتباطی تا عاملیت و راهبردهای مقاومتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مدرس حوزه علمیه حضرت نرجس مشهد
چکیده
ورود هوش مصنوعی مولد به زندگی روزمره خانواده، صرفاً افزودن ابزاری به مجموعه رسانه‌های خانگی نیست؛ زیرا سامانه‌های مکالمه‌ای می‌توانند در تولید زبان، تفسیر، توصیه، تصمیم‌سازی و تعامل شبه‌اجتماعی مشارکت کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان هوش مصنوعی، محیط‌های الگوریتمی و زیست‌جهان خانواده، با روش مرور تلفیقی ـ انتقادی ادبیات و سنتز مفهومی انجام شده است. منابع نظری بدون محدودیت زمانی و منابع تجربی و فناوری‌محور عمدتاً در بازه ۲۰۱۰ تا سپتامبر ۲۰۲۶ بررسی شده‌اند و جست‌وجوی تکمیلیِ مستند، منابع فارسی و بین‌المللی مرتبط با خانواده، والدگری دیجیتال، ارتباطات، حریم خصوصی، اعتماد، سواد رسانه‌ای و سواد هوش مصنوعی را پوشش داده است. سنتز شواهد نشان می‌دهد بسیاری از مشکلاتی که امروز به هوش مصنوعی نسبت داده می‌شوند، ادامه فرایندهای قدیمی‌تر دیجیتالی‌شدن و پلتفرمی‌شدن‌اند؛ اما وجه متمایز هوش مصنوعی مولد در ورود فعال آن به تولید پاسخ و روایت، شخصی‌سازی تفسیر، واسطه‌شدن در داوری و امکان شکل‌گیری شبه‌رابطه نهفته است. شش سازوکار دگرگونی شامل بازتوزیع توجه، واگرایی معرفتی، دگرگونی مرجعیت، ورود هوش مصنوعی به زبان رابطه، بازتعریف حریم خصوصی و ظهور «دیگریِ همیشه حاضر» صورت‌بندی می‌شود. نخست، مفهوم «زیست‌جهان بازاندیشیده خانواده» به‌عنوان وضعیتی پیشنهاد می‌شود که در آن قواعد حضور فناوری از سطح بداهت به موضوع آگاهی، گفت‌وگو، داوری و تصمیم مشترک منتقل می‌شوند. سپس، چارچوب شش‌گانه عاملیت خانوادگی شامل تشخیص، آشکارسازی، حفظ قلمرو داوری انسانی، تنظیم‌گری مشارکتی، بازپیوند به رابطه انسانی و بازآفرینی مولد ارائه می‌شود. این چارچوب یافته تجربی تثبیت‌شده نیست، بلکه سنتزی نظری و آزمون‌پذیر برای گذار از کنترل یک‌جانبه به حکمرانی خانوادگی هوش مصنوعی است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 16 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 17 مهر 1405